برای درک بهتر درمان ریشه، شناخت ساختار دندان ضروری است. دندان شامل سه لایه اصلی است:
مینا (Enamel)
لایه بیرونی و سخت دندان.
عاج (Dentine)
لایه میانی.
پالپ (Pulp)
بخش نرم و مرکزی دندان که هسته دندان محسوب میشود و حاوی رگهای خونی وعصبها است.
پالپ در طول رشد دندان نقشی حیاتی دارد، اما پس از بلوغ کامل دندان، دندان میتواند بدون پالپ نیز عملکردی عادی داشته باشد. هنگامی که باکتریها به این بافت نرم نفوذ میکنند، پالپ عفونی یا ملتهب شده و نیاز به عصب کشی پیدا میکند.
عصبکشی زمانی لازم است که پالپ دندان دچار آسیب غیرقابل برگشت شده باشد و عفونت یا التهاب به ریشه نفوذ کرده باشد. شایعترین علل آسیب به پالپ و نیاز به عصبکشی عبارتند از:
• پوسیدگی دندان (Tooth Decay): شایعترین علت، زمانی که پوسیدگی از مینا و عاج عبور کرده و به پالپ میرسد.
• ترک یا شکستگی دندان (Cracked Tooth): آسیبهایی که پالپ را در معرض باکتری قرار میدهند.
• آسیبهای تروماتیک (Traumatic Injury): ضربه به دندان که ممکن است باعث آسیب به عصب یا مرگ پالپ شود.
• نقص در ترمیمهای قبلی: پرکردگیهای قدیمی یا نامناسب، یا روکشهای دارای شکاف که اجازه نفوذ باکتریها و عفونت مجدد را میدهند.
• اقدامات دندانپزشکی مکرر: انجام چندین پروسه ترمیمی روی یک دندان میتواند ساختار پالپ را تحت فشار قرار دهد و آسیب غیر قابل برگشتی ایجاد کند.
• بیماری لثه پیشرفته (Periodontitis): تحلیل لثه و استخوان میتواند به طور غیرمستقیم ریشه و در نهایت پالپ را در معرض باکتری قرار دهد.
علائم عفونت دندان ممکن است بلافاصله ظاهر نشود. اما اگر هر یک از نشانههای زیر مشاهده شود، باید فوراً به یک متخصص مراجعه کرد:
• درد شدید و مداوم دندان: دردی عمیق و آزاردهنده که هنگام جویدن و گاز گرفتن تشدید میشود.
• حساسیت طولانیمدت به دما: درد یا حساسیت به نوشیدنیها یا غذاهای گرم و سرد که حتی پس از حذف محرک نیز ادامه یابد.
• ورم یا حساسیت لثه: تورم، قرمزی یا دردناک شدن لثه در اطراف دندان آسیبدیده.
• تغییر رنگ دندان: تیره شدن یا خاکستری/سیاه شدن دندان.
• جوش یا آبسه روی لثه: مشاهده یک برآمدگی کوچک شبیه جوش در نزدیکی دندان که ممکن است چرک از آن خارج شود.
• لق شدن دندان: احساس ناپایداری یا لق شدن دندان به دلیل ضعف استخوان اطراف ناشی از عفونت.
نکته مهم: اگرچه با پیشرفت عفونت و از بین رفتن پالپ، ممکن است درد اولیه فروکش کند، این به معنی بهبودی نیست؛ بلکه نشاندهنده گسترش عفونت در سیستم کانال ریشه است و درمان همچنان ضروری است.
عصبکشی یک فرآیند چند مرحلهای است که اغلب توسط دندانپزشک عمومی یا متخصص عصب کشی (اندودنتیست) انجام میشود. اندودنتیستها آموزش بیشتری در مدیریت عفونتهای شدید و استفاده از تکنیکهای پیشرفته دارند. این درمان معمولاً در یک یا دو جلسه انجام میشود، اما موارد پیچیده ممکن است به جلسات بیشتری نیاز داشته باشند. مراحل کلیدی عبارتند از:
ابتدا دندانپزشک با معاینه بالینی، استفاده از تستهای حرارتی/الکتریکی (EPT) و گرفتن عکس رادیولوژی (X-ray) میزان آسیب و محل عفونت را ارزیابی میکند. سپس برای جلوگیری از درد در طول عمل، بیحسی موضعی تزریق میشود و یک ورقه پلاستیکی یا سد لاستیکی (Rubber Dam) اطراف دندان قرار میگیرد تا آن را از بزاق و آلودگیهای دهانی جدا نگه دارد و از دهان بیمار در برابر ابزارها و مواد شیمیایی محافظت کند.
دندانپزشک یک سوراخ کوچک در تاج دندان (قسمت بالای دندان) ایجاد میکند تا به اتاق پالپ و کانالهای ریشه دسترسی پیدا کند. سپس با استفاده از ابزارهای کوچک و مخصوص (مانند فایلها و دریل)، پالپ عفونی، بافتهای مرده و عصبها به طور کامل از داخل دندان خارج میشوند.
کانالهای ریشه شستشو داده شده (Irrigation)، شکل داده و ضدعفونی میشوند تا از وجود هرگونه باکتری و بافت بیمار اطمینان حاصل شود و از محلولهای ضدعفونی کننده قوی مانند هیپوکلریت سدیم (Sodium hypochlorite) استفاده میشود. در برخی موارد، ممکن است برای پاکسازی کاملتر، خمیر هیدروکسید کلسیم یا آنتیبیوتیک موضعی در کانال قرار داده شود و درمان به جلسه دوم موکول شود.
پس از خشک شدن کانالها و اطمینان از رفع عفونت، فضای خالی شده با یک ماده ترموپلاستیک شبیه لاستیک به نام گوتاپرکا (Gutta-percha) پر میشود. پس از آن از سیلر چسبنده (Sealer Paste) برای مهر و موم کردن کامل کانالها و جلوگیری از نفوذ باکتریها در آینده استفاده میشود. در صورت نیاز به حمایت ساختاری بیشتر، یک پست (Post) نیز ممکن است در کانال ریشه قرار داده شود.
ابتدا یک پرکردگی موقت برای محافظت از دندان تا زمان قرارگیری ترمیم دائمی گذاشته میشود. در مرحله نهایی، دندان برای حفظ استحکام و عملکرد به ترمیم دائمی نیاز دارد. از آنجایی که دندان بدون پالپ شکنندهتر میشود، اغلب توصیه میشود که با یک روکش (Crown) یا پرکردگی بزرگ محافظت شود. روکش کمک میکند تا دندان طبیعی به نظر برسد و عملکرد جویدن به حالت عادی بازگردد.
درمان ریشه به طور کلی به روشهای جراحی و غیرجراحی تقسیم میشود:
1. درمان غیرجراحی کانال ریشه (Non-Surgical RCT): این روش رایجترین نوع درمان است و برای عفونتها در پالپ دندان انجام میشود. شامل دسترسی از تاج دندان، تمیز کردن، ضدعفونی و پر کردن کانال است.
2. جراحی اپیکو کتومی (Apicoectomy): این روش برای موارد پیچیدهتر که درمان غیر جراحی ناموفق بوده، یا زمانی که عفونت به استخوان اطراف نوک ریشه گسترش یافته است، استفاده میشود. در این جراحی، جراح لثه را باز میکند، نوک ریشه دندان و بافت عفونی اطراف آن را برمیدارد و نوک ریشه را مهر و موم میکند.
3. پالپوتومی و پالپکتومی (Pulpotomy and Pulpectomy): این تکنیکها اغلب برای نجات دندانهای شیری در کودکان استفاده میشوند.
هزینهها بسته به نوع دندان (مولرها به دلیل تعداد کانال بیشتر معمولاً گرانتر هستند) و پیچیدگی درمان متفاوت است. با این حال عوامل متعددی روی هزینه عصبکشی دندان مانند تخصص دندانپزشک، پیچیدگی درمان، موقعیت جغرافیایی کلینیک، نوع مواد و تجهیزات استفاده شده موثر هستند.
برای دریافت قیمت دقیق، توصیه میشود به یک دندانپزشک مراجعه کنید تا پس از معاینه و مشخص شدن وضعیت دندان اقدامات لازم انجام شود. برای رزرو نوبت کلینیک دندانپزشکی هرچه زودتر اقدام کنید.
به طور کلی، ممکن است در روزهای اولیه پس از درمان، موارد زیر را تجربه کنید:
• درد و ورم جزئی: ناحیه تحت درمان ممکن است کمی حساس و دردناک باشد. همچنین ممکن است فک یا لثه اطراف دندان تا چند روز متورم و دردناک باشد. این احساس معمولاً باید پس از چند روز برطرف شود.
• حساسیت: ممکن است مقداری حساسیت باقی بماند. دندان ترمیمشده ممکن است در چند روز اول حساس باشد.
• نبض در دندان: ممکن است دندان عصب کشی شده شما نبض بزند؛ این نوع درد خطرناک نیست و پس از مدتی بهبود مییابد.
• بر اساس پژوهشها، دردی که پیش از درمان زیاد بوده است، ظرف یک روز پس از درمان به سطح متوسط کاهش یافته و ظرف یک هفته پس از درمان به طور چشمگیری فروکش کرده و به حداقل میرسد.
• تا ۱۰ روز بعد از عصب کشی، احساس درد طبیعی است، به شرطی که رو به کاهش باشد.
اگرچه تجربه درد جزئی طبیعی است، درد شدید یا طولانیمدت میتواند نشانه یک مشکل یا عارضه باشد. شما باید فوراً با دندانپزشک خود تماس بگیرید اگر:
• درد شدید یا مداوم: اگر درد پس از چند روز فروکش نکرد یا شدیدتر شد.
• درد تیر کشنده: اگر تیر کشیدن دندان بعد از عصب کشی شدید باشد و تا ۱ الی ۲ هفته پس از درمان همچنان ادامه داشته باشد، این حالت طبیعی نیست و نشاندهنده شکست درمان یا باقی ماندن عفونت است .
• درد ضرباندار (Throb): اگر درد دندان شما پس از درمان بیشتر شده و به خصوص ضربان داشته باشد، باید با پزشک تماس بگیرید، زیرا ممکن است هنوز پالپ عفونی وجود داشته باشد که نیاز به درمان دارد.
• علائم عفونت مجدد: اگر دچار ورم شدید، تب، یا آبسه (مشاهده یک برآمدگی شبیه جوش روی لثه) شدید.
• افتادن پرکردگی موقت: اگر پرکردگی موقت دندان از جای خود خارج شود.
اکثر بیماران میتوانند روز بعد از درمان به فعالیتهای روزمره بازگردند. با این حال، رعایت نکات زیر برای بهبودی کامل قابل اهمیت است:
• زمان غذا خوردن: تا زمانی که اثر بیحسی کاملاً از بین نرفته است، از خوردن و جویدن پرهیز کنید.
• جویدن: تا زمانی که ترمیم دائمی (روکش) قرار داده نشده است، از جویدن غذاهای سفت با دندان درمان شده خودداری کنید تا از شکستن پرکردگی موقت یا دندان جلوگیری شود.
• بهداشت دهان: مسواک زدن و نخ دندان کشیدن روزانه را ادامه دهید، اما در اطراف ناحیه درمان شده با ملایمت عمل کنید.
• استراحت: بهتر است در ۴۸ ساعت اول از انجام فعالیتهای شدید بدنی خودداری شود.
• دارو: هرگونه آنتیبیوتیک یا داروی مسکن تجویز شده را طبق دستور مصرف کنید.
تنها جایگزین مستقیم برای عصب کشی، کشیدن دندان (Tooth Extraction) است. اگر دندان کشیده شود، باید با یک روش پروتز مانند ایمپلنت دندان، بریج (پل ثابت) یا پروتز متحرک جایگزین شود تا از جابجایی دندانهای مجاور جلوگیری شود. اغلب، نجات دندان طبیعی با عصب کشی ترجیح داده میشود، زیرا:
• حفظ عملکرد طبیعی: جویدن، گاز گرفتن و ظاهر طبیعی دندان حفظ میشود.
• هزینه: درمان ریشه و ترمیم آن (مانند روکش) اغلب کم هزینهتر از کشیدن دندان و جایگزینی آن با ایمپلنت یا بریج است.
• زمان: روشهای جایگزینی مانند ایمپلنت ممکن است زمانبرتر و نیاز به اقدامات اضافی داشته باشند.
یک روش تخصصی برای ترمیم و نجات دندان بسیار پوسیده یا عفونیشده، با هدف حذف پالپ (بافت مرکزی) ملتهب یا عفونی از داخل کانالها.
خیر، «درمان کانال ریشه»، «درمان ریشه» و «عصبکشی» همگی نامهای یک روش تخصصی (درمان اندودنتیک) هستند.
خیر. این درمان تحت بیحسی موضعی انجام شده و معمولاً دردی بیش از یک پر کردن ساده ندارد. هدف اصلی آن تسکین درد ناشی از عفونت است.
بخش نرم و مرکزی دندان (هسته) که حاوی رگهای خونی و عصبها است.
زمانی که پالپ دندان به دلیل پوسیدگی عمیق، ترک یا شکستگی دندان، یا آسیب تروماتیک، دچار عفونت یا التهاب غیرقابل برگشت شود.
درد شدید و مداوم، حساسیت طولانیمدت به گرما و سرما، تورم یا آبسه (جوش) روی لثه، و تغییر رنگ دندان (تیره شدن).
دندانپزشک عمومی یا متخصص عصبکشی (اندودنتیست).
با مادهای ترموپلاستیک شبیه لاستیک به نام گوتاپرکا (Gutta-percha) که با یک چسب (سیلر) مهر و موم میشود.
برای بازیابی استحکام دندان (که شکنندهتر شده است)، اغلب نیاز به ترمیم دائمی با روکش (Crown) یا پرکردگی بزرگ است.
کشیدن دندان (Extraction) و جایگزینی آن با پروتزهایی مانند ایمپلنت یا بریج.
تا زمان قرارگیری ترمیم دائمی، از جویدن غذاهای سفت با دندان درمانشده خودداری شود و داروهای تجویز شده (مثل آنتیبیوتیک یا مسکن) مصرف گردند.
مرکز ایمپلنت
مجموعه ما با بهرهمندی از برترین متخصصان دندانپزشکی و مجهز بودن به جدیدترین فناوریهای روز، همواره میکوشد تا در تمامی مراحل درمان، بالاترین سطح رضایت بیماران را فراهم سازد.
دسترسی سریع
ارتباط با مرکز